Mình thấy một xu hướng khá phổ biến trong cộng đồng kỹ sư cơ khí, đặc biệt là các bạn sinh viên mới ra trường hoặc đang đi làm được 1-2 năm. Đó là việc coi phần mềm thiết kế như một công cụ phụ, thứ yếu. Nhiều bạn hay nói “Solidworks hay Inventor chỉ là tool thôi, quan trọng là tư duy”. Nghe thì có vẻ sâu sắc, nhưng thực tế lại là câu nói của người chưa thật sự thành thạo phần mềm đó và đang tự hợp lý hóa sự thiếu hụt của mình.
Mình nói thẳng luôn. Với trình độ 1-2 năm kinh nghiệm, giỏi phần mềm chính là tư duy thiết kế. Không phải hai thứ tách rời nhau. Bạn không thể nói mình có tư duy tốt trong khi file Solidworks lỗi lung tung, sếp yêu cầu sửa một kích thước thì phải vẽ lại từ đầu, bản vẽ 2D thì copy qua Autocad vì không biết xuất trực tiếp, lắp ráp thì conflict liên tục, sketch thì ràng buộc loạn xạ không kiểm soát được.
Vấn đề không nằm ở phần mềm khó hay dễ. Vấn đề nằm ở chỗ nhiều bạn đang bỏ qua nền tảng, xem nhẹ việc học phần mềm bài bản, rồi nhảy thẳng vào những thứ mà mình chưa đủ năng lực để hấp thụ. Đây không phải câu chuyện cá biệt. Đây là câu chuyện mình gặp hàng ngày khi tư vấn và giảng dạy tại Hải Cơ Khí.
Bài viết này mình sẽ làm rõ cho các bạn tư duy thiết kế máy theo từng cấp độ kinh nghiệm. Để bạn biết mình đang ở đâu và cần làm gì tiếp theo.
Cấp độ 1: thành thạo phần mềm 1-3 năm kinh nghiệm
Đây là cấp độ đầu tiên và cũng là cấp độ mà nhiều bạn đang tưởng mình đã giỏi nhưng thực tế thì…
Thành thạo phần mềm không có nghĩa là bạn vẽ ra khối 3D, lắp ráp xoay lắc để xem. Thành thạo có nghĩa là file của bạn ổn định, không báo lỗi khi người khác mở, không rebuild fail khi thay đổi thông số. Sếp yêu cầu sửa chiều dài một chi tiết từ 200mm lên 250mm là bạn sửa được ngay lập tức, toàn bộ bản vẽ lắp và bản vẽ chi tiết đều cập nhật theo. Không phải sửa xong lại bể model, không phải vẽ lại từ đầu.
Một điều nữa mà rất nhiều bạn còn đang làm sai là xuất bản vẽ 2D qua Autocad. Đây là thói quen không tốt và cho thấy bạn chưa thật sự làm chủ phần mềm. Solidworks hay Inventor đều có module xuất bản vẽ kỹ thuật đầy đủ, từ khung tên, bảng thống kê, đến các ký hiệu dung sai và độ nhám. Nếu bạn vẫn đang copy sang Autocad để vẽ tiếp thì làm sao bản vẽ có thể cập nhật khi bạn edit hay đồng bộ mã bản vẽ chi tiết với danh sách vật tư BOM.
Mình nhớ có một học viên khi tham gia lớp học ở Hải Cơ Khí đã chia sẻ rằng bạn ấy nghĩ Solidworks hay Inventor chỉ dùng để vẽ model 3D, còn bản vẽ 2D thì phải làm trong Autocad vì “Autocad mới ra được bản vẽ đẹp”. Đây là hiểu lầm khá phổ biến và xuất phát từ việc học phần mềm theo kiểu tự mày mò hoặc học từ những nguồn không đầy đủ. Đó là lý do vì sao mình cho ra mặt khóa học vẽ chuẩn tập đoàn hãy bấm vào bên dưới để tham khảo nhé.
Cấp độ 2: Dễ gia công, lắp đặt 2-5 năm kinh nghiệm
Khi bạn đã thành thạo phần mềm, tức là file sạch, xuất bản vẽ chuẩn, sửa không lỗi, thì lúc này mới đến chuyện bạn thiết kế ra cái gì và cái đó có làm được không.
Đây là khoảng cách rất lớn giữa người chỉ biết vẽ và người thật sự biết thiết kế. Một chi tiết trông đẹp trên màn hình nhưng khi đưa xuống xưởng gia công thì lại là một bài toán hoàn toàn khác.
Ví dụ đơn giản nhất là góc vuông nội tiếp. Khi bạn thiết kế một rãnh hoặc một hốc gia công phay, nếu không để radius ở góc trong thì dao phay không thể chạy vào được hoặc sẽ gãy dao. Radius tối thiểu phụ thuộc vào đường kính dao và chiều sâu cắt. Một kỹ sư thiết kế chuyên nghiệp phải biết điều này trước khi đặt bút vẽ, không phải sau khi xưởng gọi điện phản hồi.
Tương tự với việc lắp đặt. Thiết kế thế nào để anh em công nhân không phải vặn ốc từ dưới lên trên trong không gian chật hẹp? Rãnh thoát khi lắp vòng bi, vòng chặn có cần thiết không? Nếu cần thay một chi tiết hỏng thì có phải tháo cả cụm ra không, hay chỉ cần tháo đúng chi tiết đó?
Những câu hỏi này chỉ có thể trả lời được khi bạn có kinh nghiệm thực tế hoặc học hỏi từ người đã trải qua. Con đường ngắn nhất là học từ sếp có kinh nghiệm, hỏi nhà cung cấp khi đặt hàng, và quan sát kỹ các máy móc nhập từ nước ngoài để xem người ta thiết kế thế nào. Những cỗ máy đó là kho tàng kiến thức thực tế mà không trường đại học nào dạy đủ.
Tuy nhiên cần nhấn mạnh một điều. Nếu cấp độ vẽ của bạn chưa ổn, file còn lỗi, bản vẽ còn đang copy sang Autocad thì bạn chưa thể hấp thụ được những kiến thức ở cấp độ này. Học trước bỏ qua sau không phải là con đường đúng trong nghề thiết kế máy.
Cấp độ 3: Tối ưu hóa giải pháp máy tự động 3-6 năm kinh nghiệm
Đến đây thì mới bắt đầu bàn chuyện máy tự động hóa có chạy ổn không, hiệu suất ra sao, chi phí có tối ưu không.
Ở cấp độ này, bạn cần biết lựa chọn và tính toán các thiết bị tiêu chuẩn một cách có cơ sở. Chọn động cơ không phải cứ dư công suất là ổn. Chọn vít me bi không phải cứ đắt tiền là tốt. Bạn cần tính toán được tải, tốc độ, chu kỳ hoạt động, tuổi thọ yêu cầu rồi mới ra được thông số phù hợp. Chọn sai ở bước này thì máy chạy được nhưng không đạt yêu cầu, hoặc chạy đúng nhưng chi phí đội lên không cần thiết.
Hệ thống điều khiển khí nén, thủy lực cũng cần được tối ưu ở cấp độ này. Không phải cứ chọn xi lanh khỏe là xong. Van, bộ điều áp, giảm chấn, lưu lượng, đường kính dây khí, tất cả đều phải tính toán đồng bộ.
Đồ gá là một phần không thể thiếu trong tự động hóa. Một giải pháp đồ gá tốt sẽ quyết định độ ổn định của cả dây chuyền. Sai ngay từ bước xác định chuẩn định vị thì gần như phải làm lại từ đầu.
Mình nhớ một học viên tham gia lớp thiết kế máy và tính toán thiết bị của Hải Cơ Khí, bạn ấy đã có vài năm kinh nghiệm và tham gia với mục tiêu học tối ưu hóa hệ thống. Nhưng khi đến buổi thực hành thì lại ngồi mày mò phần mềm vì bị lỗi sketch không hiểu tại sao hoặc không biết chỗ nào để tính trọng tâm của vật thể trong Solidworks. Kết quả là cả buổi không làm được nội dung chính. Đây là minh chứng rõ nhất cho việc nếu nền tảng phần mềm chưa vững thì dù học nội dung cao hơn cũng khó tiếp thu được.
Cấp độ 4: Dung sai, độ nhám và vật liệu 5-8 năm kinh nghiệm
Khi giải pháp thiết kế đã ổn định, bước tiếp theo là xác định được yêu cầu kỹ thuật cụ thể cho từng chi tiết gia công.
Dung sai bao nhiêu là đủ, không phải cứ chặt là tốt vì chặt quá thì chi phí gia công tăng vọt. Độ nhám bề mặt chọn ra sao cho phù hợp với chức năng của chi tiết. Vật liệu nào phù hợp với tải trọng, môi trường làm việc và ngân sách của dự án. Chế độ xử lý nhiệt nào để đạt được độ cứng và cơ tính yêu cầu.
Đây là phần kiến thức mà nhiều kỹ sư Việt Nam còn rất yếu vì trường học thường dạy lý thuyết nhưng ít gắn với thực tế sản xuất. Kỹ sư ở cấp độ này cũng cần có kỹ năng trình bày hồ sơ kỹ thuật rõ ràng và bắt đầu tham gia quản lý một phần dự án, theo dõi tiến độ gia công, làm việc với nhà cung cấp để xác nhận khả năng đáp ứng yêu cầu.
Đây là cấp độ mà nếu bạn làm tốt, bạn đã là một kỹ sư thiết kế máy thực sự, không phải thợ vẽ.
Cấp độ 5: Quản lý dự án cấp độ 7-15 năm kinh nghiệm
Ở cấp độ này, bạn không còn ngồi vẽ từng chi tiết hay ngồi tính từng giá trị dung sai nữa. Không phải vì bạn không biết, mà vì vai trò của bạn đã khác.
Công việc chủ yếu lúc này là kết nối các nguồn lực trong và ngoài tổ chức để dự án vận hành đúng tiến độ và đúng ngân sách. Ai làm cụm gì, nhà cung cấp nào đảm bảo tiến độ, vấn đề kỹ thuật phát sinh cần giải quyết như thế nào, khi nào cần leo thang lên cấp trên. Những quyết định ở cấp độ này ảnh hưởng đến cả dự án chứ không còn là một chi tiết hay một bản vẽ đơn lẻ.
Đây là vị trí project manager hoặc technical director, và con đường đến đây là đi qua tất cả các cấp độ phía trên, không có đường tắt.
Bạn đang ở cấp độ nào? Hãy bình luận bên dưới để mình biết cộng đồng Hải Cơ Khí đang đứng ở đâu. Nếu bạn chưa xác định được hoặc muốn biết khóa học nào phù hợp với mình nhất thì inbox Hải Cơ Khí, mình sẽ tư vấn cụ thể dựa trên kinh nghiệm và mục tiêu thực tế của bạn.
